Wybór stada hodowlanego

Genetyczna poprawę wydajności inwentarza żywego ( tempo wzrostu, wskaźniki reprodukcyjne, odporność na choroby itp. ) uzyskuje się przez dobór wyjątkowych zwierząt w stadzie. Genetyczny postęp polega na selekcji w oparciu o dokładną, obiektywna ocenę zmian w wydajności jednostek i odziedziczalność tych cech używanych jako podstawę selekcji. Selekcja może opierać się na indywidualnej wydajności zwierzęcia, wydajności życiowej, rodowodzie, wydajności potomstwa i wydajności najbliższych osobników spokrewnionych. Hodowcy powinni ograniczyć liczbę cech, na które prowadzą selekcję. Jest ogólna zasada, że na liczbę poprawianych cech przypada odpowiednia liczba cech które spadają.
Selekcje można przeprowadzać jako:
  • Selekcje na pojedyncza cechę ( mając jeden określony cel)
  • Selekcje następcza ( najpierw jedna cecha,  potem kolejna)
  • Selekcja niezależna ( doskonalenie wielu cech jednocześnie, dla zakresów cech ustalono dopuszczalne poziomy efektywności, jeśli zwierze nie znajduje się w którymś z nich zostaje odrzucone niezależnie jakie wyniki osiągnęło w pozostałych cechach. )
  • Według indeksów selekcyjnych (wszystkie cechy są zrównoważone do ogólnego indeksu, o wartości decyduje miejsce w rankingu )

Selekcja może poprawić wartość genetyczną tylko jeśli:

  • Producent ma jasne cele programu hodowlanego
  • Program hodowlany koncentruje się jedynie na kilku cechach
  • Program hodowlany utrzymuje wysoki poziom presji selekcyjnej
  • Producent wykorzystuje wyniki produkcyjne
  • Wybrane cechy dziedziczne

Zasady te są ważne, ponieważ istnieje tendencja aby postarać się połączyć to, co widzimy (fenotyp) z prawdziwą genetyczna właściwością zwierzęcia (genotyp), jest to trudne do ustalenia. Istnieje wiele czynników, które wpływają na wygląd zwierzęcia i czynników środowiskowych (żywienie, zdrowie, płeć,itd )które przyczyniają sie w 60-80% do wyglądu zwierzęcia. Najczęściej wybierane cechy w komercyjnej hodowli jeleni obejmują: masę ciała w różnym wieku, rozmiar i kształt poroża, temperament, odporność na choroby, chudość tuszy (jej jakość). Komercyjnie ważne cechy mogą
zmieniać się w czasie, dostosowując się do wymagań rynku.

Stopień genetycznego wzmocnienia, jakiego hodowca może oczekiwać w stadzie, uzależniony jest od wielu czynników w tym:

  • Odziedziczalność (jak bardzo cecha jest przekazywana w kolejnych pokoleniach)
  • Siła selekcji (różnica w średniej cesze pomiędzy populacją  jako całość i wybranymi rodzicami następnego pokolenia)
  • Odstęp między pokoleniami (wskaźnik rotacji w populacji lub średnia wieku rodziców w momencie urodzenia potomstwa)
  • Korelacja między cechami (każda pozytywna lub negatywna korelacja między cechami. Na przykład, jeśli dwie cechy są ujemnie skorelowane
    wzrost jednej cechy oznacza spadek drugiej cechy)

Ważne jest, aby pamiętać, że porównanie względnej wartości genetycznej zwierząt w różnych stadach, jest niezwykle trudne. Wpływ środowiska często
ma większy wpływ na wydajność zwierząt niż wpływ genetyczny. "Zasada kciuka " służy wyłącznie do porównania zwierząt wewnątrz stad i porównanie programów doskonalenia genetycznego (cele hodowlane, presja selekcji i prowadzenie dokumentacji) między stadami.


Obiektywne porównanie zwierząt może być dokonane jedynie, gdy są one tej samej płci, w tym samym wieku, stanie fizjologicnzym i są zarządzane w tym
samym środowisku. Nie wszystkie cechy mają taką samą odziedziczalność. Niektóre (cechy jakościowe) są detrminowane wyłącznie przez genetykę i cechy będą obecne lub nieobecne (kolor sierści np.). Inne (cechy ilościowe) są w dużej mierze zależne od czynników środowiskowych (masa ciała, tempo wzrostu, wskaźnik reprodukcji, itp.) i genetyczna wartość tych cech może być maskowana przez wpływy środowiskowe (żywienie, choroby, itp.).
Chociaż oszacowanie odziedziczalności nie jest powszechnie dostępne dla jeleni, w poniższej tabeli wyszczególniono niektóre "oceny szacunkowe" odziedziczalności dla różnych cech produkcyjnych u danieli. Należy pamiętać, że czynnik odziedziczalności wynoszący 1,0 wskazuje na wysoką odziedziczalność natomiast czynniki bliskie 0 wskazują na niską odziedziczalność. Odziedziczalność masy poroża wynosi około 35%, co czyni
umiarkowanie dziedziczną cechą

 cecha wskaźnik odziedziczalności
 poziom odziedziczalności
 kolor sierści
 1,0 wysoki
 wzrost 0,2-0,4 umiarkowany
 rozmiar poroża
 0,3-0,4      umiarkowany
 otłuszczenie tuszy
 0,3-0,4  umiarkowany
wskaźnik płodności
 ? niski
 przeżywalność cieląt0,1-0,2
  niski
 temperament ?  niski
 odporność na choroby
 ?  niski

Ewidencja

Prowadzenie ewidencji jest integralną częścią programów do maksymalizacji produktywności. Wszystkie samice,które nie dają potomstwa powinno być wyeliminowane ze stada. Zasuszanie łań przed odstawieniem jest metodą powszechnie stosowaną do wykrywania zwierząt nie będących w laktacji. Suche łanie wraz z samicami o złym temperamencie powinny być wyeliminowane ze stada.

Każdy program rejestrowania należy rozpocząć od znakowania i ważenia potomstwa, a najlepiej od identyfikacji ich ojca i matki. Jest to możliwe tylko wtedy, jeśli jest praktykowane krycie pojedynczym reproduktorem, i jeśli jakiś czas poświęcony jest na "dopasowanie" matek z młodymi (można to zrobić przy odsadzeniu, ale jest bardziej dokładne wykonuje się przy urodzeniu). Ponadto, pożądane jest, aby zapisać następujące dane:

  • wagę przy odsadzeniu, biorąc pod uwagę datę urodzenia
  • wagę w 6, 12, 15 i 25-27 miesiącu
  • w razie potrzeby wagę tuszy
  • waga i jakość poroża (w tym 2 lat)
  • datę zrzucenia poroża

Przy ocenie wagi przy odsadzeniu i tempa wzrostu do odsadzenia,trzeba pamiętać, że cielęta płci męskiej są cięższe od cieląt płci żeńskiej i dwuletnie
łanie zawsze będzie odstawiać lżejsze cielęta niż starsze łanie. Porównania są ważne tylko wewnątrz stad. Różnice w otoczeniu mają ogromny wpływ na porównania między stadami.


Obliczanie wskaźników wzrostu

Aby dokładnie określić wskaźniki wzrostu dla stada, młode powinny być ważone regularnie, najlepiej przy odsadzeniu, w 6 i 12 miesiącu życia.
Jako, że zwierzęta nie rodzą się w tym samym dniu, ale grupy zwierząt zwykle odstawiane w tym samym dniu, zwierzęta urodzone później
zazwyczaj lżejsze niż te urodzone na początku sezonu. Jeśli wstępna selekcja stada jest na wagę odsadzenia, to zwierzęta urodzone później w
sezonie będą w niekorzystnej sytuacji - będą lekkie. Biorąc masę urodzeniową z wagą odsadzenia i podzielenie przez liczbę dni, od urodzenia do odsadzenia może bardziej dokładne oszacowanie ich początkowy wzrost. Na przykład:

waga przy urodzeniu (A)=10kg
waga przy odsadzeniu (B)=65kg
dni od urodzenia do odsadzenia(C)=100

wskaźnik wzrostu= (B-A)/C

Późne wycielenia

Potomstwo płci żeńskiej urodzone późno w sezonie często zachodzą w ciążę późno a więc rodzą pod koniec sezonu, w którym rozpoczęły hodowlę. Jeśli celem hodowli jest produkcja dziczyzny od zwierząt 12-15 miesięcznych można przeznaczyć te łanie do uboju.