Jeleń olbrzymi, łoś irlandzki (Megaloceros giganteus)


Jeden z największych jeleniowatych na świecie. Występował w całej Eurazji od Irlandii po wschód od jeziora Bajkał. Wysokości w kłębie dochodziła do 2,1 m. Miał największe poroże ze wszystkich znanych jeleniowatych dochodzące do 3,65m, i o wadze ok 40 kg. Budową ciała podobny do łosia alaskańskiego (Alces alces gigas). Osiągał masę ciała 540-600 kg nawet do 700kg. Po raz pierwszy pojawił się ok 400,000 lat temu. Prawdopodobnie wyewoluował z M. antecedens. Rozmiar poroża jelenia olbrzymiego jest charakterystyczny i pojawiło się kilka teorii co do jego ewolucji. Jedna z teorii było to, że pod stałą i silną selekcja płciową zwiększyło swe rozmiary, ponieważ samce wykorzystywały je w walce o samice. Zaproponowano również, że w końcu jeleń ten stał się tak niewydolny, nie mógł prowadzić normalnego trybu życia, że to doprowadziło do jego wymarcia. Dopiero w roku 1974 w studium o Megaloceros Stephena Jay Gould'a, zbadano tę teorie. Gould wykazał, że u jeleniowatych gatunki o większym rozmiarze ciała maja poroże bardziej niż proporcjonalnie większe co jest konsekwencja allometrii albo wzrostu różnicy rozmiarów ciała i wielkości poroża podczas rozwoju. Jelen olbrzymi miał poroże o rozmiarze, który można było przewidzieć z jego rozmiaru ciała. Nie znaczy to jednak, że dobór płciowy nie miał znaczenia w kształtowaniu dużego poroża ale, że poroże już od początku było duże. Rzeczywiście Gould stwierdził, że duży rozmiar poroża i jego osadzenie w czaszce było w dużym stopniu uwarunkowane doborem płciowym, było morfologiczne słabo przystosowane do walk między samcami ale ich położenie było idealne do zastraszania rywali czy prezentowania się samicom. W odróżnieniu od innych jeleni. M.giganteus nawet nie musiał obracać głowy by najlepiej pokazać okazałe poroże, wystarczyło, że patrzył przed siebie. W 1987 r. Kitchener ("Fighting behavior of the extinct Irish elk" ) przedstawił dowody na to, że poroże to było faktycznie używane do walk.


Tradycyjnie dyskusja nad powodem wyginięcia skupiła się na wielkości poroża ( nie na ich całkowitej masie ciała). Niektórzy sugerują, że polowania przez człowieka mogły być przyczyną upadku łosia irlandzkiego tak jak w przypadku innych prehistorycznych zwierząt. Jednak rola człowieka w wyginięciu tego gatunku nie jest jeszcze do końca poznana. Niektóre badania sugerują, że to brak wystarczającej ilości wysoko jakościowego pokarmu był przyczyną wyginięcia łosia. Do wytworzenia poroża jest potrzebne dużo wapnia i fosforanów tym samym duże ilości tych związków są potrzebne dla ogromnego jelenia. Samce ( wszystkich jeleniowatych) pobierają je częściowo z kości uzupełniając niedobory, po wytworzeniu poroża, z roślin albo odzyskują składniki odżywcze już po zrzuceniu poroża. W fazie wzrostu poroża jeleń cierpi na coś na kształt osteoporozy. Podczas zmian klimatycznych w ostatnim zlodowaceniu roślinność również się zmieniła i prawdopodobnie nie mogła już dostarczać wystarczającej ilości wymaganych minerałów, przynajmniej w zachodniej części występowania. Wielkość poroża nie do końca była przyczyną wyginięcia, prawdopodobną przyczyna był znacznie skrócony okres wegetacyjny pod koniec plejstocenu. Spowodował on 50% spadek rozmnażania. Jednak najnowszy okaz M.giganteus z północnej Syberii datowany na 7700 lat temu- również po zakończeniu ostatniego zlodowacenia- nie wykazuje oznak odżywczego stresu. Szczątki pochodzą z klimatu gdzie zmiany w roślinności jeszcze nie miały miejsca. Łatwo jest wystawić szereg hipotez dotyczących wyginięcia populacji lokalnych. Sytuacja jest mniej jasna w odniesieniu do ostatecznego upadku jelenia olbrzymiego w Eurazjii na wschód od Uralu. Stuart i wsp. ( 2004) nieśmiało sugerują, że połączenie obecności człowieka wzdłuż rzek i powolny spadek jakości siedlisk na obszarach górskich postawił tego olbrzymiego jelenia przed wyborem z jednej strony dobre siedlisko ale z możliwością polowań przez człowieka a z drugiej uboga baza żerowa bez ludzi.

Zdjęcia pochodzą z wikipedia.org, autorem zdjęcia po lewej jest Pavel Riha, natomiast zdjęcia po prawej Franco Atirador